Štitasta žlijezda je najmanja endokrina žlijezda i smještena je na prednjoj strani vrata, ispod Adamove jabučice. Kao i sve endokrine žlijezde, svoje hormone luči direktno u krvotok, odakle se putem cirkulacije dopremaju do svih ciljnih ćelija u organizmu. Njena funkcija je ključna za rast i razvoj u embrionalnom periodu, razvoj centralnog nervnog sistema, regulaciju metabolizma hranljivih materija i proces termogeneze. Ima važnu ulogu i u održavanju normalne reproduktivne funkcije, kao i u procesima učenja, pamćenja i ekspresije emocija.

Dr Smiljana Dubajić, specijalista interne medicine i specijalizant endokrinologije u JZU Bolnica “Sveti Vračevi” Bijeljina povodom januara, mjeseca svjesnosti o bolestima štitaste žlijezde pojasnila nam je da se sva oboljenja ovog organa dijele na funkcionalna i morfološka.

„Funkcionalna oboljenja podrazumijevaju poremećaje u sintezi, deponovanju ili oslobađanju hormona štitaste žlijezde, koji mogu ići u dva smjera – pojačanu funkciju, odnosno hipertireozu, ili smanjenu produkciju hormona, odnosno hipotireozu. Pored funkcionalnih, postoje i morfološka oboljenja koja se odnose na promjene u strukturi same štitaste žlijezde. Najčešće se radi o pojavi struma, koje mogu biti difuzne, kada dolazi do difuznog uvećanja štitaste žlijezde, ili nodularne, gdje promjene zahvataju samo jedan dio tkiva. Među morfološkim oboljenjima, kao najznačajniji izdvajaju se karcinomi štitaste žlijezde. Karcinomi štitaste žlijezde predstavljaju najčešći maligni tumor među endokrinim žlijezdama, a u posljednje vrijeme bilježi se porast njihove učestalosti u svijetu“, kaže dr Dubajić.

Prognoza liječenja u većini slučajeva je povoljna.

„U preko 90 odsto slučajeva radi se o dobro diferentovanim karcinomima, najčešće papilarnom ili folikularnom karcinomu, koji su zadržali osobine normalnog tiroidnog tkiva i imaju dobru prognozu ukoliko se oboljenje na vrijeme dijagnostikuje i započne terapija. Anaplastični karcinom štitaste žlijezde je veoma invazivan tumor sa brzom evolucijom, ali se, na sreću, javlja rijetko i uglavnom kod starije populacije“, navodi ona.

Autoimuna oboljenja – najčešća patologija u kliničkoj praksi

U svakodnevnoj kliničkoj praksi, najčešća patologija su autoimuna oboljenja štitaste žlijezde.

„Hronični autoimuni tiroiditis, poznat kao Hashimoto tiroiditis, nastaje kada organizam stvara autoantitijela protiv sopstvenog tkiva štitaste žlijezde“, kaže dr Dubajić.

U tom slučaju dolazi do hroničnog inflamatornog odgovora koji vremenom dovodi do oštećenja štitaste žlijezde.

„U početnim fazama, zbog pojačane citolize, dolazi do prolaznog pojačanog oslobađanja hormona i faza hipermetabolizma, dok kasnije dolazi do postepene destrukcije tkiva, zamjene plemenitog tkiva fibroznim, skvrčavanja štitaste žlijezde i razvoja hipotireoze, kada je neophodno uvođenje supstitucione terapije“, objašnjava ona.

Simptomi hipotireoze

Zbog činjenice da štitasta žlijezda reguliše rad svih ćelija u organizmu, simptomi oboljenja mogu imati veoma širok spektar.

„U blažim oblicima bolest se često manifestuje nespecifičnim simptomima poput hroničnog umora, slabije koncentracije, promjena raspoloženja i depresivnih epizoda“, navodi dr Dubajić, dodajući da takvi pacijenti nerijetko završe na psihijatrijskom liječenju, dok je uzrok zapravo poremećaj rada štitaste žlijezde.

Kod smanjene funkcije štitaste žlijezde dolazi do usporavanja cjelokupnog metabolizma.

„Pacijenti dobijaju na tjelesnoj masi uprkos nepromijenjenom ili oslabljenom apetitu, javljaju se periorbitalni otoci, otoci šaka, pojačan zamor, problemi sa snom, opadanje kose, lomljivi nokti, opstipacija, kao i bolovi i slabost u mišićima. Kod nekih pacijenata može doći i do pojave karpalnog tunela. Kod starije populacije, prve kliničke manifestacije mogu biti ozbiljnije. Često se javljaju srčana slabost, angina pektoris, srčano popuštanje, kao i pleuralni i perikardni izljevi“, upozorava dr Dubajić.

Dešava se da se poremećaji štitaste žlijezde poklapaju sa periodom ulaska u menopauzu kod žena. Pacijentkinja osjeća simptome hipometabolizma pa se savjetuje da se kod ovih pacijentkinja laboratorijski provjeri nivo hormona štitaste žlijezde.

Simptomi hipertireoze

S druge strane, kod pojačane funkcije štitaste žlijezde klinička slika je drugačija.

„Pacijenti postaju razdražljivi, javljaju se palpitacije, aritmije i varijacije krvnog pritiska, pojačano znojenje i netolerancija na toplotu“, navodi dr Dubajić.Kako dodaje, ovi pacijenti gube na tjelesnoj masi uprkos nepromijenjenom apetitu, često dolazi do poremećaja sna, promjena raspoloženja, plačljivosti i nervoze.

Uticaj na reproduktivno zdravlje

Kod oba tipa poremećaja, i hipotireoze i hipertireoze, dolazi do poremećaja menstrualnog ciklusa kod žena, smanjenja libida kod žena i muškaraca, a poremećaji funkcije štitaste žlijezde mogu se odraziti i na pojavu steriliteta.

Uzroci oboljenja Dr Dubajić ističe da su uzroci oboljenja štitaste žlijezde multifaktorijalni.

„Genetska komponenta ima značajnu ulogu, naročito kod autoimunih poremećaja, gdje se smatra da genetika učestvuje sa oko 60 odsto, dok dodatni faktori iz okoline kroz epigenetske mehanizme imaju važan uticaj. Značajnu ulogu u nastanku poremećaja štitaste žlijezde predstavljaju uticaj infekcija, obično virusnih gdje dolazi do pogrešne prezentacije u imunološkom sistemu i netolerancije prema sopstvenom tkivu i to dovodi do pojave autoimunnih oboljenja. Zatim ishrana, pušenje i svakako hronična izloženost stresu. U prethodnim decenijama važan faktor rizika predstavljao je i deficit joda a koji i danas u značajnoj mjeri utiče na pojavu bolesti u velikom dijelu svijeta. Tu su u i razni inflamatorni procesi kao što su tiroiditisi koji dovode do destrukcije štitne žlizde i naravno do poremećaja postproceduralno, recimo u slučaju tireidektomije, odstranjenja štitaste žlijezde usled karcinoma kada je neophodno da takvi pacijenti budu doživotno na substitucionoj terapiji,“, zaključuje dr Dubajić.

Značaj preventivnih pregleda i skrininga

Dr Dubajić naglašava da su preventivni skrining pregledi od ključnog značaja za rano otkrivanje oboljenja štitaste žlijezde.

„Posebno se preporučuju osobama koje u porodici imaju oboljenja štitaste žlijezde, naročito autoimune poremećaje, zatim ženama u reproduktivnoj dobi koje se liječe od steriliteta, kao i u slučaju planiranja trudnoće i na samom početku trudnoće“, ističe ona.

Kontrole su važne i kod starijih osoba koje koriste kardiološku terapiju, naročito antiaritmike poput amiodarona, kao i kod pacijenata na onkološkoj, imunosupresivnoj ili antivirusnoj terapiji.

„Kod pacijenata koji osjete bol ili otok u predjelu štitaste žlijezde potrebno je uraditi laboratorijske analize hormona i ultrazvučni pregled, a u slučaju sumnje na karcinom i dodatnu dijagnostiku“, naglašava dr Dubajić.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici, Twitter nalogu i uključite se u našu Viber zajednicu.