Praistorijska pećinska umetnost predstavlja jedan od najvažnijih tragova o nastanku ljudske kreativnosti, ali je do sada bilo gotovo nemoguće povezati crteže i gravure sa ljudima koji su ih stvorili.

Za razliku od predmeta koji se pronalaze u arheološkim slojevima i koji često sadrže ostatke drevne DNK, pećinska umetnost nalazi se na zidovima, bez neposredne veze sa sedimentima koji omogućavaju genetičke analize. Upravo zbog toga ovaj deo ljudske kulturne baštine do sada je bio, kako navode autori, „izvan domašaja paleogenetike“.

Međunarodni tim naučnika sada je, u studiji objavljenoj u časopisu Nature Communications, pokazao da ljudski DNK može da ostane očuvan na zidovima pećina hiljadama godina.

„Iako ne možemo direktno da povežemo tragove drevnog ljudskog DNK koje smo pronašli sa stvaranjem pećinske umetnosti“, objašnjava Alba Bosoms Mesa, evolucioni antropolog sa Instituta za evolucionu antropologiju „Maks Plank“ (MPI-EVA).

„Ovo je prvi dokaz da ljudski DNK može da ostane očuvan na zidovima pećina hiljadama godina", dodaje Bosoms Mesa.

Analizirano 11 pećina u Španiji i Portugaliji

Istraživanje je sprovedeno u okviru projekta First Art, čiji je cilj da se savremenim metodama prouči najstarija pećinska umetnost na svetu.

Naučnici su analizirali 24 panela sa pećinskom umetnošću u 11 pećina u Španiji i Portugaliji. Među njima su bili jednostavni geometrijski oblici, linije, figurativni prikazi i otisci šaka.

Pored zidova, ispitivani su i sedimenti sa podova pećina, gde su se, kako se pretpostavlja, pripremali pigmenti, kao i ptičja kost obojena crvenim okerom, za koju se smatra da je služila kao svojevrsni aerograf - mali ručni alat.

Tokom analize otkriven je i DNK kita na jednom lokalitetu, što, prema autorima, ukazuje da su ove životinje verovatno bile lovljene radi ishrane.

Od ukupno 120 uzoraka sa zidova pećina, samo pet je sadržalo ljudski DNK.

Samo dva uzorka sadržala su isključivo ljudski genetski materijal, što ukazuje da je on najverovatnije dospeo direktnim kontaktom, poput dodira rukama, pljuvačke prilikom upotrebe koštanog aerografa ili drugih telesnih tečnosti.

Preostala tri uzorka sadržala su i životinjski DNK, što ukazuje da su genetski tragovi verovatno doneti vodom.

Zanimljivo je da su četiri od pet pozitivnih uzoraka pronađena na neobojenim delovima pećinskih zidova, koji su u istraživanju služili kao kontrolni uzorci.

Istovremeno, sa koštanog aerografa nije izdvojen drevni DNK, najverovatnije zato što je signal bio prekriven savremenom ljudskom kontaminacijom.

Nova mogućnost za istraživanje praistorijskih ljudi

Samo jedan panel sa pećinskom umetnošću dao je drevni ljudski DNK, što ukazuje da je ovakvo očuvanje retko.

Međutim, uzorak je bio prekriven kalcitom, mineralom koji gradi krečnjak i mermer, pa naučnici smatraju da bi upravo takva mesta mogla biti najperspektivnija za buduća istraživanja.

„S obzirom na ogromnu osetljivost savremenih tehnika analize drevnog DNK, želeli smo da proverimo da li ova vrsta kontakta može da ostavi tragove DNK u pećinskoj umetnosti, što bi nam potencijalno omogućilo da dobijemo genetske profile njenih stvaralaca“, navodi arheolog i stručnjak za pećinsku umetnost Hipolito Koljado Hiraldo, koautor studije.

Analize su pokazale da je DNK izdvojen u pećini Kovaron u Španiji pripadao savremenom čoveku i zapadnoj lovačko-sakupljačkoj genetskoj grupi, koja je bila rasprostranjena na Pirinejskom poluostrvu.

Autori ističu da će biti potrebno dodatno usavršiti metodologiju.

„Iako su prvi rezultati ohrabrujući, mislim da bi naš prioritet sada trebalo da bude usavršavanje metoda i razumevanje uslova u kojima možemo očekivati veću stopu uspeha“, kaže Alba Bosoms Mesa.

Istraživači veruju da bi buduća ispitivanja mogla da ponude odgovore na nova pitanja.

„Ko je dodirnuo ovaj zid? Da li je to bio muškarac ili žena? Kojoj populaciji su pripadali? Koliko su daleko drevni ljudi zalazili u duboke pećinske sisteme?“, pita Matijas Majer, paleogenetičar sa Instituta „Maks Plank“ i jedan od rukovodilaca istraživanja. On zaključuje: „Ovo je tek početak".

„Sada znamo da su zidovi pećina genetske arhive prošlog ljudskog prisustva. Sledeći korak je testiranje većeg broja lokaliteta, različitih stilova umetnosti i tehnika, posebno otisaka šaka i figurativne umetnosti u pećinama sa dobrim uslovima za molekularno očuvanje, u meri u kojoj to dozvoljava minimalno invazivno uzorkovanje".

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici, Twitter nalogu i uključite se u našu Viber zajednicu.