Zašto astronomska jesen počinje baš danas?
Astronomska jesen u našim krajevima počela je danas, 23. septembra, u 2.05 časova. Taj trenutak označava septembarsku ravnodnevnicu, kada Sunce prelazi preko nebeskog ekvatora prema jugu.
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
Datum početka jeseni nije određen bojom lišća, temperaturom niti prvim hladnim jutrom. Astronomski, jesen na sjevernoj Zemljinoj polulopti počinje u tačno određenom trenutku: kada se prividno kretanje Sunca na nebu presiječe s nebeskim ekvatorom. Ove godine taj trenutak za naše krajeve pada 23. septembra u 2.05 časova.
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
Trenutak, a ne cijeli dan
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
Septembarska ravnodnevnica nastupa kada središte Sunčevog diska, posmatrano sa Zemlje, prelazi preko ravni Zemljinog ekvatora sa sjevera prema jugu. Zato je u isto vrijeme na južnoj polulopti početak proljeća, dok kod nas počinje astronomska jesen.
Razlog za smjenu godišnjih doba nije promjena udaljenosti Zemlje od Sunca, nego nagib Zemljine ose, koji iznosi približno 23,5 stepeni. Tokom ljeta je sjeverna polulopta nagnuta prema Suncu, pa prima više direktne svjetlosti i ima duže dane. Na ravnodnevnicu nijedna polulopta nije više nagnuta prema Suncu od druge.
Zašto nije uvijek 23. septembar
Jesenska ravnodnevnica ne mora svake godine pasti na isti datum. Najčešće je 22. ili 23. septembra, a zavisi od tačnog trajanja Zemljinog obilaska oko Sunca, rasporeda prijestupnih godina i vremenskih zona.
Ove godine ravnodnevnica nastupa 23. septembra u 00.05 po univerzalnom vremenu, odnosno dva sata kasnije kod nas, jer je BiH tada na ljetnjem računanju vremena. Na nekim mjestima zapadnije od nas isti astronomski događaj dogodio se još uveče 22. septembra po lokalnom vremenu. Zato kalendarski datum početka jeseni nije jednak za cijelu planetu.
Dan i noć nisu sasvim jednaki
Naziv ravnodnevnica potiče od latinskog izraza koji se doslovno može prevesti kao „jednaka noć“. Ipak, 23. septembra obdanica i noć nisu potpuno jednake: svijetli dio dana traje nešto više od 12 časova.
Postoje dva razloga. Sunce nije tačka nego disk, a pri izlasku i zalasku atmosfera prelama njegovu svjetlost, pa ga vidimo i dok je geometrijski još malo ispod horizonta. Dan kada obdanica i noć stvarno traju po približno 12 časova može zato biti nekoliko dana kasnije ili ranije, zavisno od geografske širine.
Šta se mijenja nakon ravnodnevnice
Nakon septembarske ravnodnevnice Sunce se, gledano sa Zemlje, svakog dana nalazi sve južnije u podne. Na sjevernoj polulopti dani se nastavljaju skraćivati sve do zimskog solsticija u decembru, dok noći postaju duže.
Ravnodnevnica ima i zanimljivu posljedicu koja se ne može vidjeti svakog dana: oba Zemljina pola istovremeno su obasjana Sunčevom svjetlošću. Granica između osvijetljene i tamne strane planete tada približno prolazi kroz Sjeverni i Južni pol. To ne znači da će vrijeme odmah postati jesenje; temperatura tla, voda i kretanje vazdušnih masa imaju vlastiti ritam, pa topli dani mogu potrajati i nakon astronomskog početka jeseni.
Dvije jeseni u kalendaru
Kada meteorolozi govore o sezonskim prosjecima temperature i padavina, jesen obično računaju od 1. septembra do 30. novembra. Takva podjela na puna tromjesečja olakšava poređenje podataka iz različitih godina.
Astronomska jesen, nasuprot tome, počinje ravnodnevnicom i završava zimskim solsticijem. Obje podjele su korisne, ali odgovaraju na različita pitanja: jedna služi praćenju vremena i klime, a druga opisuje položaj Zemlje u odnosu na Sunce.
22° 7°
