Slom tržišta uglja u BiH: Trgovina potonula, elektrane prazne

Prema posljednjim podacima Uprave za indirektno oporezivanje BiH, za prvih deset mjeseci ove godine, uvezeno je blizu 454 hiljada tona uglja, vrijednih nešto više od 136 miliona maraka. Poređenja radi, tokom cijele prošle je uvezeno preko 888,5 hiljada tona vrijednih više od 336 miliona maraka.

Slična situacija vlada i kod izvoza. Za prvih deset mjeseci izvezeno je “samo” 175 hiljada tona vrijednih približno 29 miliona maraka, dok je u prošloj godini preko 887,5 hiljada tona prodato za oko 146,5 miliona maraka.

Posljednji podaci se značajno razlikuju od trendova koji su vladali prethodnih godina. Uvoz je 2024. godine iznosio 404,6 miliona KM za nešto više od 843 hiljada tona, a 2023. godine je bio gotovo 1,2 miliona tona vrijednih 665,5 miliona KM. Izvoz je te godine bio oko 970 hiljada tona vrijednih blizu 165 miliona KM.

Gašenje Koksare i Željezare proimijenilo uvoz

Profesor na Fakultetu elektrotehnike u Tuzli i predsjednik Upravnog odbora Centra za održivu energetsku tranziciju (RESET) Mirza Kušljugić rekao je za CAPITAL da su ovogodišnji podaci direktni rezultat gašenja Željezare u Zenici i Koksare u Lukavcu koje su uvozile milion tona uglja za sopstvene potrebe.

“Iduće godine biće uvoz nula jer nijedna od ovih velikih kompanija više nije u pogonu. Koksara je uvozila milion tona kamenog uglja dok je radila, a nešto je kupovala i Željezara. Kada govorimo o izvozu, on je ranijih godina išao u Srbiju, jer je dosta uglja kupovala Elektroprivreda Srbije. Sada vjerovatno kupuju negdje drugo“, kaže Kušljugić.

Vjeruje da će se teške posljedice zbog prestanka rada ovih postrojenja najviše osjetiti u željeznicama oba entiteta, koje su do sada takoreći živjele od transporta ovog energenta.

“Taj recept smo najavili prije tri godine kad smo pričali o rastu uvoza uglja. Ako nećete organizovano da rješavate probleme, kada krene nizbrdo, shvatite kasno da nema dobrih kratkoročnih rješenja“, kaže Kušljugić.

Kada je riječ o uvozu uglja u BiH, najviše ga je došlo iz Češke odakle je nabavljeno oko 76,5 hiljada tona, zatim Kolumbija sa 57,3 hiljade tona, Sjedinjene Američke Države sa 48,6 hiljada tona.

Posljednji podaci pokazuju značajnu promjenu u odnosu na 2023. godinu kada su Sjedinjene Američke Države bile dominantan dobavljač od kojeg je BiH tada uvezla više od 909 hiljada tona kamenog uglja. Prošle godine je iz SAD uvezeno “samo” 435 hiljada tona.

BiH je sa druge strane prošle godine u Srbiju izvezla više od 860 hiljada tona mrkog uglja, koji se najčešće loži u termoelektranama. Ove godine, za prvih deset mjeseci, BiH je u Srbiju izvezla “samo” 155,6 hiljada tona ovog energenta.

Uporedimo li ove podatke sa, na primjer 2023. godinom kada je u Srbiju izvezeno 994 hiljade tona i 2024. godinom sa 987 hiljada tona, dobija se slika koliki je to pad.

Prema podacima UIO BiH, u prvih deset mjeseci 2026. godine, uvezeno je gotovo 256 hiljada tona kamenog uglja vrijednog 63,8 miliona KM, oko 53 hiljade tona mrkog uglja, za šta je izdvojeno 11 miliona KM, te 126,6 hiljada tona koksa i polukoksa, vrijednih 53,5 miliona KM. Uvezeno je i gotovo 18 hiljada tona treseta vrijednog blizu osam miliona KM, piše CAPITAL