Lile lilaju, jer siromasi lampe nemaju

Petrovdansko lilanje ima značajno mjesto u svekolikom životu ravničara i ušlo je poodavno u njihov običajni kalendar, slično paljenju badnjaka o Božiću, đurđevdanskom uranku, bojenju vaskršnjih jaja i drugim.

Većina ovih običaja u Semberiju su doneseni iz starog kraja - Hercegovine, stare Crne Gore, Podinarja i drugih. Vremenom su zadržali mnoge odlike dinarskog kraja, jer mnoštvo detalja u njima vezano je za stočarstvo, ali su u novom zavičaju postali i simbioza sa običajima iz Mačve i Srema.

- Petrovdanske lile u naše doba simbolično podsjećaju na vremena teških stradanja hrišćana kada su ih njihovi protivnici, pored ostalog, vezivali za drvene stubove, posipali ih katranom i smolom, a potom su ih palili. Hrišćani su tada gorili kao buktinje. Lile nas, dakle, podsjećaju na stradanja hiršćana, ali i vrijeme kada su se oni krili po pećinama i katakombama i vršili svoje obrede. U prolazima do mjesta gdje su služili liturgije paljene su buktinje, koje su gorile i osvjetljavale put. Tako gore i sadašnje lile. Naša pravoslavna crkva prihvatila je petrovdansko lilanje u spomen stradanjima prvih hrišćana na lomačama, kaže protojerej stavrofor Risto Mirković, koji je dugi niz godina organizovao lilanje uoči Petrovdana kod crkve u semberskom selu Brodac.

Lile se prave od sasušene trešnjeve kore, koja se stavlja u rascjepljen drveni štap. a pale se uoči Petrovdana. Lilanje se obavlja u crkvenim portama, na seoskim raskrsnicama, na putevima i utrinama, uz obredne pjesme, najčešće posvećene stočarima. Trčeći seoskim putevima sa zapaljenim lilama djeca obično pjevaju:

"Rikalo, bukalo,

sirac, zarac, majko..."

U narodnu se vjeruje da lile imaju zaštitničku moć - da svojim plamenom spaljuju sve bolesti, posebno stoke, te da te godine u vajatima, mječarima i kućama bude dosta mlijeka, sira i kajmaka.

- U podmajevičkom kraju nakon lilanja štapovi na kojima je gorila lila ubadaju se u povrtnjake, jer se vjeruje da oni štite povrće od nevremena i biljnih bolesti. Mi sada kod bročanske crkve nakon lilanja sve te štapove stavimo na gomilu i zapalimo, čime i na taj način podsjećamo na stradanja hrišćana, kaže proto Mirković, podsjećajući da djeca u tom kraju noseći lile pjevaju:

"Lila, lila,

daj nam, baba, sira.."

Lile su nekada nosili mladići, trčeći sa njima zapaljenim unakrst kroz selo, zvoneći avončićima i klepetušama, čime su, simbolično, tjerali bolesti i nevolje od sela i imovime. Noseći lile mladići su pjevali:

"Sveti Petre,

dobro tvoje veče.

Lile lilaju, jer siromasi lampe nemaju.

Svakom domaćinu dobro veče bilo,

a mi ćemo nešto u torbu dobiti.

Majko, rikalo ti bukalo ti,

dajder nama sira, mlijeka il' kajmaka

da ti sutra dobar ručak ručamo..."

Domaćice su nakon pjesme - sirom, jajima, slaninom i drugom hranom darivali lilare, jer se vjerovalo da će se krave češće teliti ako ih lilari udare štapom od lile.

Dok je u Semberiji bilo više stoke, na Petrovdan bi se čobani bi se iskupili na ispašištima na zajedničkoj užini, koju bi im pripremile seoske domaćice, jer su prehodne večeri.

- Ponegdje je bio običaj da lilarima pokloni zarac, posebno pripremljen komad sira, sušen danima prije toga na brdilu od tkačkog razboja, podsjeća sveštenik Mirković.

Na lilanju kod bročanske crkve uoči Petrovdana okupi se više od stotinu mališana iz Broca, Trnjaka, Balatuna i drugih semberskih sela, a prije toga u crkvi se služi liturgija, a nakon toga osveštaju se lile.

Iz godine u godinu sve je više malih lilara pred bročanskom crkvom, jer je običaj petrovdanskih lila sve više upražnjava.

Tihomir Nestorović

Zabranjeno je preuzimanje sadržaja bez odobrenja redakcije i autora.

Knjige Tihomira Nestorovića možete naručiti u BD Prodavnici.