Pravoslavne bogomolje Donje Semberije

Ovaj kraj bio je nastanjen još u praistoriji, a kasnije je bio značajan za sve narode i njihove vođe koji su ovdje vladali.

O tome svjedoče brojni arheološki nalazi, zatim zapisi i hronike. Zbog takvog položaja u Brocu je, koji je oduvijek bio administrativni i duhovni centar Donje Semberije, još početkom osamnaestog vijeka bila crkva brvnara. Kada je spaljena izgrađena je nova crkva u porti današnjeg bročanskog hrama koju veliki srpski epski pjesnik naziva „bijelom brodačkom crkvom".

U stvari, i ta bogomolja je bila brvnara i uopšte nije bila krečena, jer to Turci nisu dozvoljavali. Značajna je po tome što je pred njom Filip Višnjić govorio svoje prve stihove, a knez Ivo od Semberije dogovarao otkup srpskog roblja iz Mačve od Kulin-kapetana.

I ta „bijela brodačka crkva" je 1876. godine bila spaljena, a dolaskom austrougarske vlasti počela je izgradnja monumentalne građevine 1882. godine, koja i sada postoji, posvećene svetom ahrangelu Mihailu. Krsna slava joj je Aranđelov dan koji pada 21 novembra.

To je crkva sa dva zvonika i jedna je od rijetkih pravoslavnih hramova za dva tornja južno od Dunava i Save.

Crkva se i spoljašnjim i unutrašnjim izgledom razlikuje od drugih hramova i ima ikonostas sa zanimljivom istorijom. Rađen je u Zagrebu i postavljen je 1885. godine, godinu dan poslije osveštenja ove bogomolje.

- Drveni dio ikonostasa radio je stolar Mijo Petrić a metalni kovačka radionica „Raboš" iz Zagreba. Ikone je slikao glasoviti slikar tog vremena Ferdo Kikerec, takođe iz Zagreba, nekadašnji dvorski slikar crnogorske dinastije Petrovića, kaže starješina ove crkve protojerej-stavrofor Risto Mirković.

Ferdo Kikerec je prije Uroša Predića slikao Kosovku djevojku i Miloša Obilića, ali i druge motive iz istorije i života srpskog i crnogorskog naroda, pa je tako stekao povjerenje da oslika ikonostas bročanske crkve.

- Ikonostas je prije postavljenja u Brocu bio izložen pola godine u zgradi Hrvatskog sokola u Zagrebu. Vidio ga je veliki broj umjetnika, vjernika i tadašnjih značjnih ličnosti, a i sada plijeni pažnju vjernika i svih onih koji posjećuju naš sveti hram, kaže otac Risto Mirković.

Ovaj ikonostas, za razliku od ikonostasa u drugim pravoslavnim hramovima, ima metalne dveri. Ta vrata su veoma znalački i sa dosta pažnje urađena od kovanog željeza.

Unutrašnjost bročanske crkve nije ikonopisana kao u drugim hramovima. Tavanica joj je oslikana u svijetloj plavoj boji sa zvijezdama, a pored ikona na zidovima i u unutrašnjosti ima veći broj litija, poklona vjernika bročanske parohije.

Ova crkva ima četiri zvona, po dva u svakom tornju. Izlivena su u mađarskom gradu Šapranju. Kada je počeo prvi svjetski rat zvona je skinula austrougarska vojska i pretopila ih u topovsku municiju, ali su poslije oslobođena u Šapranju ponovo izlivena nova zvona, prepoznatljive boje tona. Zimi se, vele, čuju čak do Klenja u Mačvi, skoro pred samim Šapcom.

Spoljni dio hrama detaljno je obnovljen 2004. godine, pa ponovo plijeni svojom svježinom i monumetalnošću. I dalje je najprepoznatljiviji detalj tog dijela Semberije.

Ono po čemu je još prepoznatljiva glasovita bročanska crkva jeste i božićni uranak. Od kada je izgrađena u pretprošlom vijeku na božićno jutro, na uranak, dolaze vjernici cijele Donje Semberije, ali i iz drugih sela.

Nekada su obilježavanje rođenja Isusa Hrista pred ovom crkvom najavljivale prangije, mali drveni topovi, a sada to čine četiri njena velika i glasna zvona, čiji se zvuk širi kroz sve tri ravnice uz rijeke Savu i Drinu.

Tekst: Tihomir Nestorović