Cigarete u BiH sve skuplje, prihodi nikad veći: Šta se krije iza rekordnih brojki?

Umjesto pada potrošnje, zvanični podaci ukazuju na rekordan rast izdatih akciznih markica i prihode države koji se mjere milijardama, dok stručnjaci upozoravaju da BiH i dalje spada u zemlje sa najvećim brojem pušača u Evropi.

Prema zvaničnim podacima Agencije za statistiku Bosne i Hercegovine, rast cijena u kategoriji duvanskih proizvoda bio je kontinuran i znatan u proteklom petogodišnjem periodu.

– Prosječan rast cijena u periodu januar–septembar 2026. godine, u odnosu na prosjek iz 2021. godine, iznosio je 18,21% – potvrdila je za BL portal Lejla Aganović iz Agencije za statistiku BiH.

Iako ove brojke pokazuju da građani po svakoj kupljenoj kutiji izdvajaju značajno više novca u odnosu na 2021. godinu, očekivani pad potražnje u potpunosti je izostao.

Rast od 100 miliona markica i nestanak domaće proizvodnje

Zvanični podaci Uprave za indirektno oporezivanje BiH o broju izdatih akciznih markica koji direktno odražava količinu cigareta plasiranih na legalno tržište, nedvosmisleno pokazuju da se u BiH puši više nego ikada u novijoj istoriji.

Dok je 2021. godine ukupno izdato 207.615.856 markica (od čega 13.474.700 za domaće i 194.141.156 za uvozne cigarete), taj broj je do kraja 2025. godine narastao na nevjerovatnih 310.751.249 markica. Ovo predstavlja rast plasmana duvanskih prerađevina na tržište od čak 49,6 odsto u samo četiri godine.

Trend masovne potrošnje nastavio se i u 2026. godini. Samo u prvih devet mjeseci, izdato je ukupno 260.787.562 markice, čime je već u prva tri kvartala oboren i premašen kompletan godišnji nivo potrošnje iz 2021, 2022. ili 2023. godine.

​Statistika UIO BiH istovremeno otkriva i potpuni slom, odnosno nestanak domaće duvanske industrije. Dok je 2009. godine izdato čak 224,5 miliona domaćih markica, 2021. godine taj broj je pao na 13,4 miliona, da bi u 2023. i 2025. godini broj izdatih domaćih markica spao na nulu. U prvih devet mjeseci 2026. godine zabilježeno je skromnih 4.500 domaćih markica naspram 260,7 miliona uvoznih, što potvrdno ukazuje na to da se cjelokupno domaće tržište u potpunosti oslanja na uvoz.

Državna kasa sve punija: Prihodi od akciza skočili na 1,17 milijardi KM

Dok zdravstvene mjere i poskupljenja ne daju željene rezultate na polju odvikavanja, fiskalna politika bilježi istorijske rekorde. Prihodi prikupljeni od akciza na duvanske prerađevine u budžetu rastu iz godine u godinu.

U 2021. godini ukupno prikupljeni prihodi od akciza na duvan iznosili su 812,22 miliona KM. Već u 2022. godini premašuju 936,87 miliona KM, u 2023. rastu na 968,70 miliona KM, dok u 2024. godini probijaju granicu od milijarde sa prikupljenih 1,14 milijardi KM. Tokom 2025. godine ostvaren je rekord od čak 1,17 milijardi KM, što predstavlja rast prihoda od 44,62 odsto u poređenju sa 2021. godinom.

Priliv novca nastavljen je i u 2026. godini, pa je u prvih devet mjeseci po osnovu akciza na duvan već prikupljeno 935,60 miliona KM. Zbirni podaci pokazuju da je od 2009. godine do kraja septembra 2026. godine država po osnovu akciza na duvan i duvanske prerađevine ukupno prikupila 14,81 milijardu KM.

Zašto poskupljenja ne smanjuju broj pušača?

Analitičari i stručnjaci iz oblasti javnog zdravstva naglašavaju da sama politika cjenovnog pritiska, bez sveobuhvatnih restriktivnih mjera, edukacije i kontrole alternative, ne donosi smanjenje nikotinske zavisnosti.

Prema njihovim ocjenama, osnovni problem je što duvan spada u grupu proizvoda sa takozvanom izrazito niskom cjenovnom elastičnošću, što u praksi znači da će se većina strastvenih pušača prije odreći nekih drugih svakodnevnih potreba, namirnica ili rekreacije, nego kupovine cigareta.

Struka upozorava i na porast novih konzumenata među mladima: Zdravstvene ustanove i centri za borbu protiv pušenja konstantno upozoravaju na ovaj problem kojem ne pomaže ni popularizacija elektronskih cigareta, vejppova i nargila, jer to, kako kažu, stvara rane nikotinske zavisnike koji ubrzo prelaze i na klasične duvanske proizvode.

Pušači u procentima

Prema poslednjim zvaničnim izveštajima i istraživanjima o konzumaciji duvana, procenat pušača u Bosni i Hercegovini iznosi 35,3 odsto odraslog stanovništva, dok u Republici Srpskoj taj procenat iznosi nešto iznad 30 odsto.

Konzumacija je značajno veća među muškarcima i iznosi 42,2 odsto, dok među ženama taj procenat iznosi 29,1 odsto.

U Republici Srpskoj, prema podacima Instituta za javno zdravstvo, najveći procenat svakodnevnih pušača registrovan je u starosnoj grupi od 25 do 34 godine.

Posebno su zabrinjavajući podaci za populaciju od 13 do 15 godina, jer pokazuju da u Republici Srpskoj čak 38,9 odsto djece navodi da koristi neki oblik duvanskog ili nikotinskog proizvoda.