Muzejska postavka u Priboju čuva uspomenu na Veljka Čubrilovića i istoriju ovog kraja

Životni put ovog pripadnika „Mlade Bosne“, kojeg su austrougarske vlasti zbog učešća u događajima povezanim sa Sarajevskim atentatom osudile na smrt vješanjem i pogubile u Sarajevu 1915. godine, ostao je važan dio istorijskog pamćenja Priboja.

Protojerej-stavrofor Zoran Ilić, paroh pribojski, kaže da se u muzejskoj postavci čuvaju brojni predmeti koji svjedoče o vremenu u kojem je Čubrilović živio i radio. Ističe da je važno mlade generacije upoznavati sa istorijom, kako bi znale ko su bili njihovi preci i koje su vrijednosti zastupali.

– Oni su bili istinske patriote, spremni da daju svoje živote za slobodu i buduća pokoljenja. Osnovna namjena ovog muzeja jeste da učenici iz svih krajeva dolaze ovdje na ekskurzije, kako bi se upoznali sa istorijskim činjenicama, bolje razumjeli borbu mladih ljudi iz tog vremena i vidjeli fotografije, pisma i druge predmete koje čuvamo. Među njima su školske klupe iz tog perioda, kao i pisma koja je Čubrilović iz zatvora upućivao svojoj supruzi Jovanki – rekao je Ilić.

Muzejska postavka obuhvata predmete i dokumente iz vremena u kojem je djelovao Čubrilović, kao i knjige posvećene Sarajevskom atentatu i pripadnicima „Mlade Bosne“. Među eksponatima je i građa koja podsjeća na njegovog brata Vasu Čubrilovića, istaknutog istoričara.

Ilić navodi da se muzejska zbirka kontinuirano obogaćuje novim predmetima, a značajnu podršku njenom proširivanju pruža opština Lopare, koja prepoznaje važnost očuvanja istorijskog i kulturnog nasljeđa ovog kraja.

Posebnu vrijednost zbirci dale su Veljkove unuke Vera Kovačević Vujčić i Jovanka Konjiković, koje su u decembru 2024. godine posjetile muzej i poklonile fotografije, dokumente, knjige i originalnu nošnju svoje bake Jovanke, Veljkove supruge.

Ovi predmeti dodatno osvjetljavaju porodični život Čubrilovića i vrijeme u kojem su živjeli i radili u Priboju.

Paroh pribojski ističe da je Veljko Čubrilović za samo pet godina rada ostavio izuzetan trag u ovoj zajednici, ostvarivši ono za šta je drugima, kako kaže, bio potreban čitav radni vijek.

Osnovao je pododbor „Prosvjete“, antialkoholičarsko društvo i različite sekcije, a bio je i organizator „Sokolskog sleta“ u Priboju, koji je okupio omladinu iz cijele sjeveroistočne Bosne. Mladi su se tom prilikom nadmetali u različitim sportskim disciplinama.

Obnovljeni objekat stare škole osveštan je u septembru 2024. godine, na praznik Svetog mučenika Agatonika – Arlijevdan, koji se obilježava kao krsna slava pribojske crkve.

Sveštenik Ilić podsjeća da su crkva i škola, u kojoj se danas nalazi muzejska postavka posvećena Veljku Čubriloviću, od samog početka bile neraskidivo povezane.

– Kada je počela gradnja crkve, počela je i gradnja škole, u kojoj se danas nalazi muzej. Ta dva objekta oduvijek su bila povezana. U Priboj su tada došli prvi učitelji, među kojima su bili Veljko Čubrilović i njegova supruga Jovanka – priča paroh pribojski.

Hram Rođenja Presvete Bogorodice u Priboju jedna je od najstarijih pravoslavnih svetinja podmajevičkog kraja, čija istorija svjedoči o istrajnosti naroda u očuvanju vjere, tradicije i običaja.

Njegova izgradnja bila je rezultat dugogodišnje želje mještana da dobiju svoju bogomolju i mjesto okupljanja. Uz zalaganje tadašnjeg paroha, protojereja Save Gavrića, stanovnici Priboja uspjeli su da, pred kraj osmanske uprave u Bosni i Hercegovini, dobiju odobrenje za gradnju crkve.

– Gradnja hrama počela je 1880. godine na mjestu zvanom Molitvište, gdje se crkva nalazi i danas. Hram je završen u ljeto 1883. godine, a osveštao ga je tuzlanski mitropolit Dionisije Ilijević 22. avgusta iste godine, na dan Svetog mučenika Agatonika, prema tadašnjem kalendaru. Iako je prvobitno bilo predviđeno da se hramovna slava obilježava na Malu Gospojinu, odnosno na praznik Rođenja Presvete Bogorodice, narod se već naredne godine spontano okupljao na dan Svetog mučenika Agatonika. Tako je nastao običaj koji se održao do danas, pa je ovaj praznik u narodu poznat kao Arlijevdan – navodi Ilić.

Oko hrama se tokom istorije razvijao i društveni život sela. Crkva nije bila samo mjesto molitve i bogosluženja već i prostor susreta, okupljanja i očuvanja običaja koji su povezivali generacije.

Njena porta i tradicionalni sabori postali su dio identiteta Priboja i okolnih mjesta, a običaj okupljanja nastavio je da živi kao važan dio lokalnog kulturnog i duhovnog nasljeđa.